Η αξία της λεπτομέρειας στην Ιστορία: το παράδειγμα της ιαπωνικής συνθηκολόγησης

Δημοσιεύτηκε στις 18/05/2016 στην κατηγορία Κληρονομιά

Της Κατερίνας Παναγιώτου

Κι αν τελικά την Ιαπωνία δεν τη νίκησαν οι δυο ατομικές βόμβες των Αμερικανών; Κι αν τελικά ο αποφασιστικός παράγων ήταν ο... Στάλιν; Κι αν ακόμη, παραπάνω από εβδομήντα χρόνια πυρηνικής πολιτικής των ΗΠΑ βασίστηκαν σ’ ένα ψέμα; Ακόμα κι αν όλα αυτά συμβαίνουν, ποιος θα μπορούσε να ξαναγράψει την ιστορία, παραγράφοντας ιδεολογικές και συναισθηματικές εμμονές αριστερών και πολιτικές συγγνώμες των υπαίτιων για μια ούτως ή άλλως μεγάλη καταστροφή;

 

Η απόφαση του Αμερικανού προέδρου Χάρι Τρούμαν να ρίξει δύο ατομικές βόμβες στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι θεωρείται ότι έκρινε την έκβαση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου κι αυτό ήταν κάτι που ελάχιστοι αμφισβητούσαν. Όμως το 1965, ο ιστορικός Γκαρ Αλπερόβιτς διατύπωσε για πρώτη φορά την άποψη ότι αν και οι βόμβες επέσπευσαν τη λήξη του πολέμου, οι ηγέτες της Ιαπωνίας είχαν ούτως ή άλλως αποφασίσει να παραδοθούν και θα το είχαν κάνει ακόμη και πριν την αμερικανική επέμβαση που είχε σχεδιαστεί για την 1η Νοεμβρίου. Έτσι τρόπον τινά, η χρήση των πυρηνικών όπλων δεν ήταν αναγκαία.

 

Κατ' επέκταση, και με όρους που δεκαετίες αργότερα θα καθόριζαν άλλους, περιφερειακούς πια, πολέμους (όπως την επέμβαση στο Ιράκ), η απόφαση για βομβαρδισμό στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι ως «μη αναγκαία» ήταν λανθασμένη. Στα χρόνια που ακολούθησαν, ιστορικοί, πολιτικοί και αναλυτές είχαν όλο το χρόνο και κάθε περιθώριο, άλλοι να στηρίξουν την άποψη του Αλπερόβιτς και να αποδοκιμάσουν την επιλογή κι άλλοι να υποστηρίξουν θερμά ότι ήταν «ηθική, αναγκαία και έσωσε ζωές», δηλαδή περισσότερες έσωσε από όσες αφαίρεσε. Μήπως όμως τελικά παραπάνω από 70 χρόνια πυρηνικής πολιτικής βασίστηκαν σ' ένα ψέμα;

 

Και οι δυο διαφορετικές σχολές σκέψης συμφωνούν ότι ο βομβαρδισμός της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι εξανάγκασαν την Ιαπωνία σε παράδοση στις 9 Αυγούστου. Επομένως η απάντηση αν ήταν κατ' αρχήν αναγκαία αυτή η κίνηση, που έκανε την Ιαπωνία να υποκύψει στην απειλή περαιτέρω χρήσης πυρηνικών όπλων και να υποχωρήσει, η «ορθόδοξη» απάντηση είναι ναι. Όμως υπάρχουν τρία βασικά ζητήματα που αναδεικνύει το Foreign Policy και που υπονομεύουν την παραδοσιακή ερμηνεία της ιαπωνικής υποχώρησης.

 

Το πρώτο είναι η επιλογή του χρόνου, το δεύτερο είναι η κλιμάκωση και το τρίτο η στρατηγική σημασία.

 

Ο παράγων χρόνος

 

Η πρώτη βόμβα έπεσε στις 6 Αυγούστου. Το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό. Ωστόσο, έπρεπε να υπάρξει και ο δεύτερος βομβαρδισμός, τρεις ολόκληρες ημέρες αργότερα, για να φτάσουμε στην ιαπωνική συνθηκολόγηση. Τρεις μέρες είναι τεράστιο χρονικό διάστημα για τη διαχείριση μιας κρίσης, έστω και μείζονος. Ενδεικτικά ας αναλογιστούμε ότι ο Τζον Κένεντι χρειάστηκε μόλις δυόμιση ώρες προκειμένου να διαχειριστεί την κρίση των πυραύλων στην Κούβα, τον Οκτώβριο του 1962. Ή ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν δεν χρειάστηκε περισσότερο από 24 ώρες για να διασχίσει περίπου τη μισή υδρόγειο και να επιστρέψει από τις διακοπές του στο γραφείο του, μόλις ο υπουργός Εξωτερικών Άτσεσον τον ενημέρωσε για την εισβολή της Βόρειας Κορέας στη Νότια, στις 25 Ιουνίου 1950. Ακόμα και ο περίφημος στρατηγός Μακλέλαν, στον αμερικανικό εμφύλιο, για τον οποίο ο Αβραάμ Λίνκολν είχε πει τη φράση «πάει με το πάσο του», δεν έχασε παρά 12 ώρες από τη στιγμή που πήρε στα χέρια του ένα αντίγραφο της εντολής του ηγέτη των Νοτίων, Ρόμπερτ Λι, για εισβολή στο Μέριλαντ. Τρεις ολόκληρες ημέρες, είναι μεγάλο, πολύ μεγάλο διάστημα για να αντιδράσει η κυβέρνηση της Ιαπωνίας, μετά τον πρώτο βομβαρδισμό της 6ης Αυγούστου στη Χιροσίμα.

 

Μπορεί κανείς να ισχυριστεί, βέβαια, ότι το κτύπημα ήταν πρωτοφανές για τα τότε δεδομένα κι έπρεπε να περάσει ικανό χρονικό διάστημα, προκειμένου να αποτυπωθούν από την ιαπωνική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, οι συνέπειες της βόμβας στη Χιροσίμα.

 

Τα στοιχεία, όμως, άλλα λένε: Ο κυβερνήτης της Χιροσίμα ανέφερε από την πρώτη ημέρα και ανέδειξε το εύρος της καταστροφής: Το ένα τρίτο του πληθυσμού νεκρό, και τα δυο τρίτα της πόλης, κατεστραμμένα. Η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Ιαπωνίας γνώριζε από την πρώτη ημέρα το μέγεθος της καταστροφής στη Χιροσίμα, αλλά δεν αντέδρασε. Δεύτερο στοιχείο: η αναφορά του ιαπωνικού στρατού δεν έφτασε στην ηγεσία πριν τις 10 Αυγούστου. Η παράδοση όμως, αποφασίστηκε στις 9. Ούτε στις 7, όταν ο κυβερνήτης ενημέρωσε σε γενικές γραμμές για το μέγεθος της συμφοράς, ούτε στις 10, όταν έφτασε η λεπτομερής αναφορά του ιαπωνικού στρατού. Αποφασίστηκε στις 9 Αυγούστου. Και τρίτον, η Ιαπωνία αντελήφθη από την αρχή ότι επρόκειτο για πυρηνική έκρηξη. Η χώρα είχε τότε πυρηνικό πρόγραμμα, δεν ήταν ξένη προς αυτή την τεχνολογία. Συνεπώς δεν ευσταθεί η άποψη ότι δεν γνώριζε τι είδους όπλο την έπληξε. Τέλος, ένα ακόμα στοιχείο περιπλέκει την υπόθεση: Στις 8 Αυγούστου, ο υπουργός Εξωτερικών Σιγκενόρι, ζήτησε από τον πρωθυπουργό Καντάρο άμεση σύγκληση του υπουργικού συμβουλίου για να συζητηθεί το κτύπημα στη Χιροσίμα, αλλά τα μέλη του σώματος αρνήθηκαν!

 

Η κλιμάκωση

 

Το 1945 η αμερικανική αεροπορία πραγματοποίησε την πιο καταστροφική επιδρομή σε πόλεις του αντιπάλου, που είχε γίνει ποτέ. Περισσότερες από 67 πόλεις καταστράφηκαν, πάνω από 300.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, 750 χιλιάδες τραυματίστηκαν και 1,7 εκατομμύριο άνθρωποι έμειναν άστεγοι, κατά τον τελευταίο χρόνο του αιματηρού 2ου Παγκόσμιου Πολέμου. Η Χιροσίμα ασφαλώς είναι ένα τρομακτικό περιστατικό, αλλά οι καταστροφές που προκλήθηκαν στις 65 πόλεις (πλην Χιροσίμα και Ναγκασάκι) συνολικά ήταν μεγαλύτερες.

 

Τα μέλη της ιαπωνικής κυβέρνησης, για παράδειγμα, στις 17 Ιουλίου 1945 έλαβαν αναφορά για καταστροφή 4 πόλεων την προηγούμενη μέρα, και μάλιστα η καθεμιά σε ποσοστό άνω του 50%. Δεν συζήτησαν, όμως, παράδοση και μάλιστα άνευ όρων. Κι ακόμα, δυο ημέρες μετά τον βομβαρδισμό του Τόκιο, ο μετριοπαθής πρώην υπουργός Εξωτερικών Σιντεχάρα Νιτζούρο έλεγε ότι οι Ιάπωνες θα συνηθίσουν τους βομβαρδισμούς, διότι πρέπει να δοθεί κι άλλος χρόνος στη διπλωματία.

 

Η στρατηγική σημασία

 

Εάν λοιπόν η ανώτατη διοίκηση της Ιαπωνίας δεν αποφάσισε να παραδοθεί άνευ όρων ούτε μετά την καταστροφή των 65 ιαπωνικών πόλεων από τους συμβατικούς βομβαρδισμούς, ούτε από την καταστροφή της Χιροσίμα από την πυρηνική βόμβα, τότε το ερώτημα είναι «γιατί αποφάσισαν να συνθηκολογήσουν, και μάλιστα πλήρως, λίγη ώρα πριν τη ρίψη της βόμβας στο Ναγκασάκι;» Η μόνη λογική απάντηση , είναι μία: Η στάση της Σοβιετικής Ένωσης!

 

Η Ιαπωνία βρισκόταν τότε σε μια δύσκολη κατάσταση. Ο πόλεμος τελείωνε, κι εκείνη ήταν από την πλευρά των ηττημένων. Το ηθικό του λαού της ήταν πεσμένο. Ωστόσο, οι ιαπωνικές ένοπλες δυνάμεις ήταν ακόμα αξιόμαχες. Τέσσερα εκατομμύρια οπλίτες και 1,2 εκατ. εξ αυτών στα νησιά της Ιαπωνίας.

 

Ακόμη και οι πλέον σκληροπυρηνικοί Ιάπωνες ηγέτες, εκτιμούν ιστορικοί, ήξεραν πως ο πόλεμος δεν μπορούσε να συνεχιστεί. Το ερώτημα λοιπόν δεν ήταν αν θα συνεχιζόταν αλλά πώς θα έφθανε σε ένα τέλος με τους καλύτερους δυνατούς όρους. Οι Σύμμαχοι (ΗΠΑ, Βρετανία και άλλοι  αφού η ΕΣΣΔ ήταν ακόμη ουδέτερη) απαιτούσαν «παράδοση άνευ όρων». Η ηγεσία της Ιαπωνίας ήλπιζε τουλάχιστον να καταφέρει να αποφύγει τις δίκες για εγκλήματα πολέμου, να διατηρήσει έναν έλεγχο της κυβέρνησης όπως και κάποια από τα εδάφη που είχε κατακτήσει: Κορέα, Βιετνάμ, Βιρμανία, τμήματα της Μαλαισίας και της Ινδονησίας, ένα μεγάλο κομμάτι της ανατολικής Κίνας και πολλά από τα νησιά του Ειρηνικού.

 

Η Ρωσία, όμως, όχι μόνο δεν στήριξε τις ιαπωνικές φιλοδοξίες, αλλά αντίθετα κήρυξε τον πόλεμο στην Ιαπωνία. Έχει μεγάλη σημασία το χρονικό σημείο που η Μόσχα μπήκε στη μάχη: Το βράδυ της 8ης Αυγούστου ο υπουργός Εξωτερικών της ΕΣΣΔ Μολότοφ ενημέρωσε τον Ιάπωνα πρέσβη στη Μόσχα Σάτο, ότι η Σοβιετική Ένωση κηρύσσει τον πόλεμο στη χώρα του ανατέλλοντος ηλίου και εισβάλλει στη Μαντζουρία. Λίγες ώρες μετά, το Τόκο προγραμματίζει το έκτακτο υπουργικό συμβούλιο που αποφασίζει την άνευ όρων παράδοση της χώρας. Η σύγκληση του υπουργικού συμβουλίου έγινε ΠΡΙΝ τη βόμβα στο Ναγκασάκι, αλλά ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ τη σοβιετική εισβολή στην Μαντζουρία. Η αποτύπωση της ιστορικής αλήθειας, ως συνήθως, κρύβεται στις λεπτομέρειες...

 

Μια βολική ιστορία

 

Αν και τα τρία αυτά ισχυρά επιχειρήματα έχουν τη δική τους δυναμική, η παραδοσιακή ερμηνεία παραμένει κυρίαρχη στην αντίληψη πολλών ανθρώπων κυρίως Αμερικανών. Κι αυτό δεν είναι κάτι που προκαλεί έκπληξη αν σκεφτεί κανείς πόσο «βολεύει» η κυρίαρχη εκδοχή τόσο την Ιαπωνία όσο και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Κι επειδή η ιστορία δεν ξαναγράφεται, η ξαφνική και άνευ όρων συνθηκολόγηση της Ιαπωνίας θα παραμείνει ένα ιστορικό γεγονός με… μυθικές διαστάσεις.-

Γράψτε την άποψή σας

Politically Newsletter

Κάντε κλικ εδώ για να εγγραφείτε στο newsletter μας

Δημοφιλέστερα άρθρα

Τι σημαίνει για τον κόσμο η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ

Ούτε μια «συγνώμη» δεν θα ακουστεί για το Βατοπέδι;

Ποιος έφερε και ποιος διατηρεί τον ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία;

Η Μεγάλη Ληστεία της Ελλάδας 1981-2011

Πώς ένας φθαρμένος, αυταρχικός πολιτικός επιβίωσε ενός καλά οργανωμένου πραξικοπήματος

Πρέπει να παραδώσουμε τους Τούρκους πραξικοπηματίες, ή όχι;

Η πραγματική επιδίωξη του Τσίπρα από το χθεσινό διάγγελμα

Η Ευρώπη από την αρχή, τώρα!

Τι ακριβώς σημαίνει «τίποτα δεν θα σταματήσει την κυβέρνηση», κυρία Γεροβασίλη;

Με κάλπες θα απαντήσει ο ΣΥΡΙΖΑ σε μια δυσμενή απόφαση της Δικαιοσύνης για τα κανάλια!

Η εκλογή Τραμπ και η αδυναμία των Ελλήνων πολιτικών να καταλάβουν τι συνέβη...

Όλη η αλήθεια για το έλλειμμα του 2009 σε πέντε ερωτήσεις- απαντήσεις

Γι αυτούς τους πέντε λόγους, η προεδρία Τραμπ θα είναι καταπληκτική

Το ΠΑΣΟΚ είναι εδώ... κι εκεί...

Πάει κι αυτή η ευκαιρία...

all rights reserved | developed & hosted by Jetnet ©