Υπαρκτός σοσιαλισμός εντός της Ενωμένης Ευρώπης;

Δημοσιεύτηκε στις 11/10/2016 στην κατηγορία Τάσεις

του Αχιλλέα Σκυριανού

Η επερχόμενη επέτειος της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου σε έναν μήνα (9/11) δεν μπορεί να μην μας κάνει να μελαγχολούμε…. Και αν με παρεξηγήσατε νομίζοντας πως μας λείπει ο υπαρκτός σοσιαλισμός, να διευκρινίσω πως μελαγχολώ σκεπτόμενος πως ζούμε σε ένα πολιτικό σύστημα που –άσχετα με το τις καθαρά φιλελεύθερες επιλογές του– διαφημίζεται με αυταρέσκεια ως «αριστερό- σοσιαλιστικό», δηλαδή πως υπακούει σε ένα μοντέλο που αποδεδειγμένα έχει αποτύχει στον ευρωπαϊκό χώρο εδώ και δεκαετίες… 

 

Θυμάστε αλήθεια γιατί έπεσε το λεγόμενο ανατολικό μπλοκ; Θα μπορούσε οποιοδήποτε να παρουσιάσει μια λίστα με μια σειρά παραγόντων που ευθύνονται για την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ, όπως την πολιτική καταπίεση, την σύγκριση με τη Δύση μέσω των ΜΜΕ –η οποία κατέληξε στην ανάπτυξη στον πληθυσμό καταναλωτικών αναγκών που το καθεστώς δεν μπορούσε να ικανοποιήσει–, τη γεροντοκρατική πολιτική εξουσία, κ.λπ. Με μια τέτοια λίστα όμως δεν θα μπορούσε να αποδείξει με συσχετισμούς πώς το ένα αίτιο συνδέεται με το άλλο. Υπάρχει όμως μια εξήγηση που επικεντρώνεται στις διακρατικές σχέσεις οικονομικού ανταγωνισμού σε ένα ραγδαία εξελισσόμενο, νεοφιλελεύθερου τύπου παγκόσμιο σύστημα και η οποία μας βοηθάει να δούμε πώς οι διάφοροι παράγοντες που οδήγησαν στην κατάρρευση συνδέονται μεταξύ τους. Η πτώση είχε απόλυτη σύνδεση με τη σχέση που ανέπτυξε το κράτος των σοβιετικών κοινωνιών με το συνεχώς εξελισσόμενο παγκόσμιο διακρατικό σύστημα, αυτό που αναφέρεται πολλές φορές ως «παγκοσμιοποίηση», χωρίς να εξειδικεύεται ο όρος στην πολιτική του διάσταση.

 

Με το απότομο άνοιγμα των αγορών στη δεκαετία του ΄70 γίναμε μάρτυρες ενός νέου κρατικού προτύπου, αυτό του «παγκοσμιοποιημένου κράτους-έθνους». Όπως μας εξηγεί σε παλαιότερο άρθρο του ο κ. Νίκος Μουζέλης, ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας στο London School of Εconomics, αντίθετα με μια κοινώς επικρατούσα άποψη, η παγκοσμιοποίηση δεν συνεπάγεται την αποδυνάμωση του κράτους-έθνους. Συνεπάγεται την αλλαγή λειτουργιών του. Το παγκοσμιοποιημένο κράτος χάνει λειτουργίες εσωτερικού ελέγχου (π.χ. της κίνησης κεφαλαίων) αλλά αποκτά νέες λειτουργίες στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Και είναι γι΄ αυτόν τον λόγο που το κράτος σήμερα, ακόμα και στις πιο νεοφιλελεύθερες οικονομίες, δεν μικραίνει αλλά συνεχώς μεγαλώνει- δηλαδή αποσπά όλο και περισσότερους πόρους από το κοινωνικό σύνολο.

 

Αν λάβει κανείς υπόψη του τα παραπάνω, γίνεται σαφές πως το κράτος- έθνος εξακολουθεί να αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του παγκόσμιου συστήματος. Στο σημερινό διακρατικό σύστημα, βλέπουμε ένα πέρασμα από την κυριαρχία του γεωπολιτικού σε αυτήν του αναπτυξιακού. Παρ΄ όλο βέβαια που οι γεωπολιτικές διαμάχες δεν εξαφανίζονται (π.χ. Ιράκ, Παλαιστίνη, Αφγανιστάν), όλο και περισσότερο η αναπτυξιακή πολιτική τείνει να αντικαταστήσει τη γεωπολιτική. Ποιο είναι το αποτέλεσμα; Νομίζω συμφωνείτε πως μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και την έκλειψη της αποικιοκρατίας, ο αγώνας για την κατάκτηση αγορών σταδιακά υπερισχύει του αγώνα για την κατάκτηση εδαφών.

 

Πολλοί επιστήμονες –και του Μουζέλη συμπεριλαμβανομένου– κατηγοριοποιούν χονδρικώς τα κράτη μετά το απότομο άνοιγμα των παγκόσμιων αγορών στις δεκαετίες του ΄70 και του ΄80, σε τρεις βασικές κατηγορίες:

 

1. Δημοκρατικά κράτη-έθνη του ανεπτυγμένου καπιταλισμού.

Σε αυτά τόσο το πολιτικό σύστημα, όσο και η οικονομία, είναι ανοιχτά, ενώ υπάρχει μια σαφής διαφοροποίηση μεταξύ της οικονομικής και της πολιτικής σφαίρας. Η λογική της ελεύθερης αγοράς, του ανταγωνισμού και της παραγωγικότητας κυριαρχεί στην πρώτη και η λογική των δημοκρατικών ελευθεριών στη δεύτερη. Είναι αυτό ακριβώς το σύστημα του φιλελεύθερου καπιταλισμού που ο Ρarsons και μεταγενέστερα ο Fukuyama θεωρούν πως τελικά θα κυριαρχήσει οδηγώντας την ανθρωπότητα στο «τέλος της ιστορίας».

 

2. Αναπτυξιακά κράτη του αυταρχικού, ασιατικού καπιταλισμού.

Εδώ βλέπουμε ένα άνοιγμα του οικονομικού συστήματος, ενώ το πολιτικό σύστημα παραμένει μεν κλειστό αλλά συγχρόνως ακολουθεί μια εξωστρεφή αναπτυξιακή πολιτική. Αυτή βασίζεται στην προσέλκυση κεφαλαίων, στην κατάκτηση ξένων αγορών και στην καταπίεση της εργατικής τάξης. Η συνδικαλιστική οργάνωση είτε δεν υπάρχει είτε είναι προέκταση της κρατικής γραφειοκρατίας. Παρ΄ όλη όμως την έλλειψη δημοκρατικών ελευθεριών και τις τεράστιες κοινωνικές ανισότητες, η ραγδαία οικονομική ανάπτυξη οδήγησε στην Κίνα, για παράδειγμα, στη μείωση της απόλυτης φτώχειας. Εκατομμύρια άνθρωποι στη βάση της κοινωνικής πυραμίδας έχουν για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας τα απολύτως αναγκαία προς το ζην.

 

3. Αντιαναπτυξιακά κράτη του σοβιετικού υπαρκτού σοσιαλισμού.

Εδώ και το οικονομικό και το πολιτικό σύστημα παραμένουν κλειστά. Δεν υπάρχει διαφοροποίηση μεταξύ των δύο θεσμικών χώρων, αφού η γραφειοκρατική λογική της κεντρικής εξουσίας κυριαρχεί και στον οικονομικό τομέα. Το κράτος, αντί για μοχλός, είναι το κύριο εμπόδιο της αναπτυξιακής διαδικασίας. Το σοβιετικό κράτος με άλλα λόγια, λόγω του αντιαναπτυξιακού χαρακτήρα του, έμοιαζε με έναν γίγαντα που είχε πήλινα πόδια. Ήταν ανίκανο να επιβιώσει σε έναν αγώνα δρόμου όπου οι κύριοι ανταγωνιστές έπρεπε να τρέξουν γρήγορα, όχι μόνο για να κερδίσουν την κούρσα, αλλά και για να μείνουν στον αγωνιστικό χώρο.

 

Είναι εμφανές πως στη νεοφιλελεύθερου τύπου παγκόσμια οικονομική αρένα στις δεκαετίες του ΄70 και του ΄80, τα κράτη του σοβιετικού υπαρκτού σοσιαλισμού αποτελούσαν τον αδύναμο κρίκο της διακρατικής αλυσίδας. Δεν είναι λοιπόν περίεργο πως ο κρίκος αυτός έσπασε. Σήμερα, στις απαρχές ακόμη του 21ου αιώνα κινούμαστε γρήγορα από τα συστήματα κρατών με προεξάρχοντες στρατιωτικούς/γεωπολιτικούς προσανατολισμούς σε ένα σύστημα όπου κυριαρχούν κράτη με οικονομικούς/αναπτυξιακούς προσανατολισμούς. Στο πλαίσιο αυτού του αναδυόμενου διακρατικού συστήματος κράτη με αντιαναπτυξιακό χαρακτήρα οδηγούνται είτε στην κατάρρευση είτε στην περιθωριοποίηση.

 

Η κατάρρευση επομένως του υπαρκτού σοσιαλισμού είχε να κάνει λιγότερο με το δημοκρατικό και περισσότερο με το αναπτυξιακό έλλειμμα. Ενώ στον γεωπολιτικό χώρο, με βάση τον στρατό και τον οπλισμό, το σοβιετικό μπλοκ δεν ήταν σε μειονεκτική θέση, στον οικονομικό χώρο ο οικονομικός ανταγωνισμός με την ήδη αναπτυγμένη Δύση και τη ραγδαία αναπτυσσόμενη Νοτιοανατολική Ασία ήταν σχεδόν αδύνατος.

 

Όσο λοιπόν και αν φαίνεται παράδοξο στον μέσο πολίτη, ούτε η καταπίεση, ούτε ο αυταρχισμός, ούτε η δια ροπάλου απαγόρευση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, ούτε η  κομματοκρατία ήταν ο κύριος παράγοντας της πτώσης. Για όλα φταίει η οικονομία. Σε κοινωνίες οι οποίες εκτέθηκαν και έγιναν μάρτυρες της ραγδαίας ανάπτυξης της φιλελεύθερης δύσης, ωρίμασε η ιδέα της «δυτικοποίησης» και το αποτέλεσμα ήταν αναπόφευκτο όσο η ελεύθερη διακίνηση ανθρώπων και ιδεών γινόταν πραγματικότητα. Κοντινό μας παράδειγμα η περίπτωση της Αλβανίας, όπου το πρώτο πράγμα που έκανε το καθεστώς Χότζα για να καθυστερήσει το αναπόφευκτο ήταν αν αποκόψει το κράτος από την έκθεση στη δύση… Αλλά αυτό αποδείχθηκε τελικά αδύνατον…

 

Αν στα κράτη του ανατολικού μπλοκ υπήρχαν υγιείς οικονομίες θα είχαν καταρρεύσει; Αν μπορούσαν να ανταγωνιστούν τις δυτικές αγορές όπως έκανε η Ασία και η Κίνα; Αν όλοι οι πολίτες τους (και όχι μόνο τα μέλη του κόμματος) ήταν ευχαριστημένοι και διαβιούσαν αξιοπρεπώς θα υπήρχε λαϊκή κατακραυγή; Θα είχε πέσει το τείχος; Μπορεί ναι, μπορεί όχι, διότι και η στέρηση άλλων ελευθεριών είναι εξίσου σημαντική με την οικονομική ευμάρεια, αλλά ποιος είναι ο τελικός κοινός παρονομαστής; Η αναπτυξιακή πορεία του κράτους, σε κάθε επίπεδο και κυρίως το οικονομικό.

 

Ωραία όλα αυτά τα ιστορικά, αλλά τι θα γράφουν τα βιβλία σε 50-100 χρόνια; Πως στην Ευρωπαϊκή Ένωση την περίοδο 2015-2017 (ελπίζω τόσο και όχι παραπάνω…) υπήρξε και μια χώρα στην οποία επικράτησε «αριστερή» διακυβέρνηση, η οποία μετά από σχεδόν 30 χρόνια από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ, προσπαθούσε να εφαρμόσει πολιτικές του υπαρκτού σοσιαλισμού!!! Το μόνο που κατάφερε αυτή η «αριστερή» κυβέρνηση ήταν να εφαρμόσει μέτρα που δεν θα τολμούσε ούτε να προτείνει μια κυβέρνηση φιλελευθέρων, προς όφελος των διαφόρων δανειστών. Και στο τέλος παραμερίστηκε ως στυμμένη λεμονόκουπα έχοντας επιτελέσει το ρόλο για τον οποίο την ανέχθηκε η Ε.Ε.

 

Μαντέψτε και για ποια χώρα μιλάμε…

 

Θέλετε να είστε ενήμεροι για όλες τις αναρτήσεις μας; Γραφτείτε στο newsletter του Politically, για να μαθαίνετε πρώτοι, πού πάνε τα πράγματα. Πατήστε εδώ, είναι εύκολο και γρήγορο...

 

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Κυριάκος στη ΔΕΘ: Πάει κι αυτή η ευκαιρία...

Με διαφορετικές στρατηγικές επιχειρούν διεύρυνση ο ΣΥΡΙΖΑ κι η Νέα Δημοκρατία

Ο ενοχλητικός κύριος Στουρνάρας...

Δεν σώζεται η χώρα «με αριστερό πρόσημο»

Οι μεγάλες ευθύνες των δανειστών της Ελλάδας, σε αριθμούς

Γράψτε την άποψή σας

Ροή αναρτήσεων

Ο Κωνσταντίνος Τσάτσος γράφει για την Αρχοντιά!

Η νέα γενιά αλλάζει τα πρότυπα, αλλάζει όλη την κοινωνία

Τέσσερα χρόνια αριστερά, τέσσερα χρόνια capital controls

Υπόθεση Novartis: Ζητούμενο η αξιοπρέπεια!

Το «οικονομικό πρόγραμμα- φάντασμα» του Αλέξη Τσίπρα

Και ξαφνικά, ο Τσίπρας κατηγορεί τον Μητσοτάκη για "προτίμηση στους φόρους"!

Ιμάμογλου, όπως λέμε Ερντογάν: Η οικονομία της Κωνσταντινούπολης, παράγει ηγέτες της Τουρκίας

Πρέπει να λυθεί ή όχι, ο «Γόρδιος Δεσμός» των υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο;

Να πώς ο ΣΥΡΙΖΑ γονάτισε τη μεσαία τάξη...

Βρετανία: Δέκα υποψήφιοι πρωθυπουργοί, δέκα εκδοχές για το brexit!

Πρώτη φορά Αριστερά: Ποια οικονομία παραδίδει ο ΣΥΡΙΖΑ και ο Αλέξης Τσίπρας

Η Μέι τελείωσε, ο σεισμός του brexit συνεχίζεται...

Με το «παράλληλο νόμισμα», βαθαίνει το χάσμα Ρώμης- Βρυξελλών

ΡΕΥΜΑ: Μια Διακήρυξη για την Ευρώπη

Γάγγραινα...

Politically Newsletter

Κάντε κλικ εδώ για να εγγραφείτε στο newsletter μας

Δημοφιλέστερα άρθρα

Τι σημαίνει για τον κόσμο η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ

Ούτε μια «συγνώμη» δεν θα ακουστεί για το Βατοπέδι;

Ποιος έφερε και ποιος διατηρεί τον ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία;

Πώς ένας φθαρμένος, αυταρχικός πολιτικός επιβίωσε ενός καλά οργανωμένου πραξικοπήματος

Πρέπει να παραδώσουμε τους Τούρκους πραξικοπηματίες, ή όχι;

Η πραγματική επιδίωξη του Τσίπρα από το χθεσινό διάγγελμα

Η Ευρώπη από την αρχή, τώρα!

Τι ακριβώς σημαίνει «τίποτα δεν θα σταματήσει την κυβέρνηση», κυρία Γεροβασίλη;

Με κάλπες θα απαντήσει ο ΣΥΡΙΖΑ σε μια δυσμενή απόφαση της Δικαιοσύνης για τα κανάλια!

Η Μεγάλη Ληστεία της Ελλάδας 1981-2011

Η εκλογή Τραμπ και η αδυναμία των Ελλήνων πολιτικών να καταλάβουν τι συνέβη...

Όλη η αλήθεια για το έλλειμμα του 2009 σε πέντε ερωτήσεις- απαντήσεις

Γι αυτούς τους πέντε λόγους, η προεδρία Τραμπ θα είναι καταπληκτική

Το ΠΑΣΟΚ είναι εδώ... κι εκεί...

Πάει κι αυτή η ευκαιρία...

all rights reserved | developed & hosted by Jetnet ©